Spot vs Futures Trading: Temel Farklar

Kripto piyasalarına adım attığınızda karşılaşacağınız en temel karar spot mu yoksa futures mı trade edeceğinizdir. Her iki piyasa da farklı avantajlar, riskler ve kullanım senaryoları sunar. Bu rehberde, spot ve futures trading arasındaki temel farkları derinlemesine inceleyecek, her birinin güçlü ve zayıf yönlerini ele alacak ve hangi yaklaşımın sizin trading tarzınıza daha uygun olduğunu belirlemenize yardımcı olacağız. İster yeni başlayan ister deneyimli bir trader olun, bu iki piyasa türü arasındaki farkları anlamak sermayenizi korumak ve karlılığınızı artırmak için kritik öneme sahiptir.

Spot Trading Nedir?

Spot trading, bir kripto varlığını mevcut piyasa fiyatından doğrudan satın almanız ve sahip olmanız anlamına gelir. Bitcoin'i bir borsadan satın aldığınızda, o Bitcoin'e gerçekten sahip olursunuz — cüzdanınıza transfer edebilir, staking yapabilir veya istediğiniz zaman satabilirsiniz. Spot piyasada "anında teslimat" prensibi geçerlidir: ödemeyi yaparsınız ve varlık hemen sizin olur.

Spot trading'in en büyük avantajı sadeliğidir. Kaldıraç yoktur, bu yüzden likide edilme riski sıfırdır. Fiyat düşse bile varlığınız hâlâ sizindir ve toparlanmasını bekleyebilirsiniz. Yatırdığınızdan fazlasını kaybedemezsiniz. Bu nedenle uzun vadeli yatırımcılar ve yeni başlayanlar için en güvenli giriş noktasıdır. Ancak dezavantajı, yalnızca fiyat yükseldiğinde kazanç sağlamanızdır — düşen piyasalarda aktif olarak kar elde edemezsiniz.

Spot piyasada işlem maliyetleri genellikle düşüktür. Maker ve taker ücretleri ödenir, ancak funding rate veya faiz gibi süregelen maliyetler yoktur. Pozisyonunuzu istediğiniz kadar tutabilirsiniz; zaman baskısı yoktur. Bu durum spot trading'i özellikle DCA (Dollar Cost Averaging) stratejileri ve portföy biriktirme amacıyla tercih edilen bir yöntem haline getirir.

Futures Trading Nedir?

Futures trading, bir varlığın gelecekteki fiyatı üzerine yapılan sözleşme bazlı trading'dir. Kripto futures'da en yaygın tür "perpetual" (süresiz) sözleşmelerdir — bunlar geleneksel futures'dan farklı olarak vade sonu yoktur ve süresiz açık tutulabilir. Futures trade ettiğinizde, gerçekte Bitcoin veya Ethereum sahibi olmazsınız; bunun yerine fiyat hareketlerine maruz kalan bir sözleşme tutarsınız.

Futures trading'in en belirgin özelliği kaldıraç kullanımıdır. 10x kaldıraçla $1,000 sermaye ile $10,000 değerinde pozisyon kontrol edebilirsiniz. Bu, karları katlar ama aynı zamanda zararları da katlar. Kaldıraç nedeniyle "liquidation" (likidite edilme) riski ortaya çıkar — fiyat belirli bir eşiğe geldiğinde pozisyonunuz otomatik olarak kapatılır ve margin'inizi kaybedersiniz.

Futures'un önemli bir avantajı her iki yönde de trade yapabilmenizdir. Long (uzun) pozisyon alarak fiyat artışından, short (kısa) pozisyon alarak fiyat düşüşünden kazanç sağlayabilirsiniz. Ayrıca futures piyasalarında funding rate mekanizması vardır — long ve short pozisyon sahipleri arasında periyodik olarak ödenen bir ücrettir ve piyasa fiyatını spot fiyata yakın tutmayı amaçlar.

Temel Farklar Bir Bakışta

Spot Trading Ne Zaman Kullanılır

Spot trading, uzun vadeli yatırım stratejileri için idealdir. Bitcoin veya Ethereum'un gelecekte değer kazanacağına inanıyorsanız, spot piyasadan satın alıp cüzdanınızda tutmanız en güvenli yaklaşımdır. DCA (Dollar Cost Averaging) stratejisi — düzenli aralıklarla sabit miktarda alım yapma — spot piyasanın en güçlü kullanım senaryosudur.

Risk toleransınız düşükse, trading'e yeni başlıyorsanız veya piyasayı 7/24 takip edecek zamanınız yoksa spot trading sizin için doğru tercihtir. Spot pozisyonlarınız fiyat düşse bile orada durur — likide olma endişesi yoktur. Bu psikolojik rahatlık, yeni trader'lar için son derece değerlidir. Ayrıca vergi ve muhasebe açısından spot işlemler genellikle daha basittir.

Portföyünüzün çekirdek kısmını spot pozisyonlar oluşturmalıdır. Kripto piyasasında başarılı olan yatırımcıların büyük çoğunluğu, sermayelerinin önemli bir kısmını spot pozisyonlarda tutar ve yalnızca küçük bir yüzdeyi aktif trading'e ayırır.

Futures Trading Ne Zaman Kullanılır

Futures trading, kısa vadeli fiyat hareketlerinden kar elde etmek isteyen aktif trader'lar için tasarlanmıştır. Scalping, day trading ve swing trading stratejilerinde futures piyasasının sunduğu kaldıraç ve çift yönlü trading imkanı büyük avantaj sağlar. Piyasa düşerken de kar elde edebilme yeteneği, ayı piyasalarında bile aktif kalmanızı sağlar.

Deneyimli trader'lar futures'ı hedging (korunma) amaçlı da kullanır. Örneğin, portföyünüzde $50,000 değerinde BTC tutuyorsanız ve kısa vadede bir düşüş bekliyorsanız, futures piyasasında short pozisyon açarak spot pozisyonunuzu koruyabilirsiniz. Bu şekilde BTC'lerinizi satmadan riskten korunmuş olursunuz.

Futures trading mutlaka deneyim, disiplin ve sağlam bir risk yönetimi planı gerektirir. Stop loss kullanmadan, pozisyon boyutlandırması yapmadan ve risk/ödül oranını hesaplamadan futures trade etmek, casino oynamaktan farklı değildir. Yeni başlayanlar futures'a geçmeden önce en az 3-6 ay spot piyasada deneyim kazanmalıdır.

İkisini Birleştirebilir misiniz?

En başarılı trader'lar spot ve futures'ı birlikte kullanır. Tipik bir yaklaşım şudur: sermayenizin %70-80'ini spot pozisyonlarda tutarak uzun vadeli birikim yapın, kalan %20-30'u ise futures ile aktif trading için kullanın. Bu hibrit strateji, uzun vadeli büyüme potansiyelini korurken kısa vadeli fırsatlardan da yararlanmanızı sağlar.

Delta-nötr stratejiler, spot ve futures piyasalarını birleştirmenin sofistike bir yoludur. Spot piyasada BTC alırken aynı miktarda futures'da short açarsanız, fiyat hareketinden bağımsız bir pozisyon oluşturursunuz. Kazancınız ise funding rate'den gelir — pozitif funding rate dönemlerinde short tarafı ödeme alır. Bu strateji, piyasa yönünden bağımsız stabil getiri sağlayabilir.

Funding rate arbitrajı, bir diğer popüler kombinasyon stratejisidir. Perpetual futures'da funding rate yüksek olduğunda, spot alım + futures short kombinasyonu ile yılda %15-30 arası getiri elde etmek mümkündür. Ancak bu strateji, borsa riski ve ani funding rate değişimleri gibi riskleri de barındırır. Her iki piyasayı da iyi anlayan ve risk yönetimini disiplinli uygulayan trader'lar için güçlü bir araçtır.

Risk Hesaplayıcıyı Dene

Spot veya futures — hangi piyasada trade ederseniz edin, pozisyon boyutunuzu ve risk seviyenizi doğru hesaplayın: